AI, IP & copyright in commerciële contracten

De meeste ondernemingen gebruiken generatieve AI al op verschillende manieren om dingen te maken waarvoor normaal menselijke intelligentie nodig is. Voorbeelden zijn het creëren van teksten, content en het programmeren van software. Maar wie is de eigenaar van deze creaties? Met andere woorden: wie heeft de IP?
Als een werknemer of een opdrachtnemer software ontwikkelt, dan is meestal wel duidelijk bij wie de auteursrechten rusten. Hierover worden als het goed is namelijk afspraken gemaakt tussen bedrijven en hun opdrachtnemers en werknemers, waarbij duidelijk op papier staat dat de auteursrechten bij het bedrijf komen te rusten die de opdracht geeft tot ontwikkeling van de software. Maar met AI ligt dat ingewikkelder. Een computerprogramma kan immers geen eigenaar zijn van auteursrechten. Dit leidt tot vragen als:”Wie bezit het recht op een werk dat met behulp van AI is gecreëerd?” Dit onderwerp is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden naarmate AI zich ontwikkelt.

De impact van AI op auteursrechten

Auteursrechten beschermen oorspronkelijke creaties, zoals de broncode van software, teksten, grafische vormgeving en andere content), tegen ongeoorloofd gebruik door anderen. Wanneer een AI-systeem iets creëert, zoals stuk code, kan deze output worden gezien als een ‘bewerking’ van bestaande werken. Het maken van een bewerking van een auteursrechtelijk beschermd werk zonder toestemming van de rechthebbende, is in principe niet toegestaan. Daarnaast kunnen ook op de bewerking weer auteursrechten komen te rusten. Dit kan juridische vragen oproepen over wie verantwoordelijk is voor deze creatie en wie de rechten heeft. En hoe zit het met de persoonlijkheidsrechten van de auteur?
Bijvoorbeeld, als uw bedrijf AI gebruikt om nieuwe marketingmaterialen te genereren op basis van eerdere ontwerpen, wie bezit dan de rechten op deze nieuwe creaties? De eigenaar van de oorspronkelijke ontwerpen? De ontwikkelaar van de AI-software? Of uw bedrijf, dat de AI heeft gebruikt?
De vraag is wanneer AI-output een nieuwe creatie is en wanneer een inbreuk op IP van een ander. Dit kan op verschillende manieren worden beoordeeld onder het auteursrecht:

– Als sprake is van herkenbare gelijkenis met het oorspronkelijke werk, dan wordt de output gezien als een verveelvoudiging of bewerking van het oorspronkelijke werk, waarvoor toestemming van de maker nodig is.

– Als sprake is van een nieuw en oorspronkelijk werk: wanneer de output voldoende losstaat van het bronmateriaal, kan sprake zijn van een geheel nieuw werk. Toch kan het gebruik van het oorspronkelijke werk in het proces nog steeds auteursrechtelijk relevant zijn.
Dit onderscheid is cruciaal voor ondernemers, uitgevers en makers die AI willen inzetten bij creatieve processen. Als de output te dicht bij het oorspronkelijke werk ligt, dan is het risico op auteursrechtinbreuk groot. Wekt het nieuwe met AI gegenereerde werk een andere totaalindruk en kan ontlening niet aangetoond worden, dan zit je meestal goed.
Het auteurscontractenrecht speelt daarnaast een centrale rol bij de vraag of het maken van AI-bewerkingen is toegestaan. In overeenkomsten tussen de maker en uitgever of opdrachtgever is vaak vastgelegd welke exploitatievormen zijn toegestaan. Daarbij geldt dat een ruime omschrijving in het contract het mogelijk kan maken dat AI-output onder de exploitatiebevoegdheid valt en dat de onderneming die de opdracht heeft gegeven daar dus gebruik van kan maken. Bij een volledige overdracht van auteursrechten en IP, inclusief toekomstige exploitatievormen, is aannemelijk dat ook AI-bewerkingen zijn toegestaan.
Hoe dan ook is het dus belangrijk om hier goed over na te denken bij het opstellen van samenwerkingsovereenkomsten of aktes voor de overdracht van IP en auteursrechten. Daarbij moet ook bewust een keuze worden gemaakt of de opdrachtnemer gebruik mág maken van AI, en – zo ja – op welke manier. Als daar strategisch over na wordt gedacht, dan is dit goed te beheersen en komt de organisatie niet voor verrassingen te staan.
Een ander punt wat vaak onderbelicht is, zijn de persoonlijkheidsrechten. Dit zijn rechten van de maker die niet overdraagbaar zijn. Hierbij kan gedacht worden aan het recht van de auteur om zich te verzetten tegen aantasting van het oorspronkelijke werk, op een manier die schadelijk is voor de reputatie van de auteur. Overdracht van die rechten is waarschijnlijk niet mogelijk, maar het is wel mogelijk om hier goede afspraken over te maken. Ook dit kun je in een goede overeenkomst dus prima reguleren.

De EU AI Act en AI-geletterdheid

Vanaf februari 2025 is de eerste fase van de nieuwe EU AI Act in werking getreden. Deze wetgeving stelt dat bedrijven verantwoordelijk zijn voor het correct gebruik van AI-systemen, inclusief de intellectuele eigendomsaspecten. Bedrijven moeten ervoor zorgen dat ze AI-systemen op een verantwoorde manier gebruiken en dat hun werknemers de juiste kennis hebben om met AI om te gaan. Dit wordt ook wel ‘AI-geletterdheid’ genoemd.
De nieuwe regelgeving verplicht bedrijven om hun personeel op te leiden in het gebruik van AI. Dit betekent dat medewerkers niet alleen moeten weten hoe ze AI-systemen gebruiken, maar ook de juridische implicaties ervan moeten begrijpen, zoals auteursrechten en licenties. Als ondernemer is het belangrijk om ervoor te zorgen dat uw medewerkers de basisprincipes van AI en intellectuele eigendom begrijpen, zodat uw bedrijf zich kan beschermen tegen juridische geschillen.
De Autoriteit Persoonsgegevens als coördinerend AI- en algoritme toezichthouder en het EU AI Office hebben richtlijnen opgesteld om bedrijven te helpen AI-geletterdheid op te bouwen. Deze richtlijnen benadrukken het belang van een slimme strategie op de lange termijn, waarbij de AI-kennis van werknemers continu wordt verbeterd. Dit helpt om ervoor te zorgen dat AI-systemen correct worden gebruikt en dat uw bedrijf voldoet aan de nieuwe regelgeving.

Praktische implicaties voor ondernemers

Als ondernemer moet u zich afvragen hoe op een verantwoorde manier met AI kan worden omgegaan. Dit vergt een proactieve houding en voldoende kennis van IP en auteursrecht op dit punt. Hieronder enkele zaken om rekening mee te houden:

– Exploitatie van AI-creaties: Wanneer uw bedrijf AI gebruikt om nieuwe content te genereren, wie bezit dan de rechten op die content? Dit hangt af van de afspraken die u maakt met de ontwikkelaars van de AI-output en de werknemers of freelancers die AI gebruiken om hun werk te doen.

– Contractuele afspraken: Zorg ervoor dat in contracten duidelijk wordt vastgelegd wie de eigenaar is van de creaties die met behulp van AI zijn gemaakt. Daarnaast moet duidelijk zijn of AI mag worden gebruikt om het eindresultaat te behalen, en – zo ja – op welke manier en in welke mate. Dit kan uw organisatie beschermen tegen claims van derden die auteursrechten opeisen op werken die met AI zijn gecreëerd.

– Persoonlijkheidsrechten: Zelfs als uw onderneming volgens de wet eigenaar bent van de rechten op AI-gecreëerde werken én als in alle samenwerkingsovereenkomsten nodige waarborgen zijn opgenomen om te voorkomen dat de AI-creaties inbreuk maken op de rechten van derden, kunnen de oorspronkelijke makers van het werk zich nog steeds verzetten tegen bepaalde wijzigingen die AI in hun werk aanbrengt, vooral als deze wijzigingen hun reputatie schaden.

– Billijke vergoeding: In sommige gevallen kan een billijke vergoeding verschuldigd zijn aan de oorspronkelijke maker van een werk dat met AI is bewerkt. De basis hiervoor is te vinden in het Auteurscontractenrecht. Dat speelt met name bij bestaande samenwerkingen, waarin niet voldoende is geanticipeerd op de mogelijkheid om de resultaten van een opdracht met AI te bewerken. Dit is vooral relevant als uw bedrijf AI gebruikt om bestaande content te verbeteren of aan te passen. Naast het goed vastleggen van nieuwe samenwerkingen met oog voor AI implicaties, is het dus belangrijk om bestaande samenwerkingsovereenkomsten door te lichten om te kijken of het werken met AI wel is toegestaan zonder een aanvullende vergoeding te moeten betalen.

Conclusie

AI biedt oneindig veel nieuwe mogelijkheden voor ondernemers, maar brengt ook juridische uitdagingen met zich mee, vooral op het gebied van IP en meer specifiek auteursrechten. Door bewust om te gaan met de regels en afspraken rondom AI, kunt u ervoor zorgen dat uw bedrijf zich aan de wet houdt en optimaal profiteert van deze technologie zonder daarbij onnodige risico’s te lopen.
Heeft u vragen over de juridische implicaties van AI & IP voor uw onderneming? Neem contact op met INC. om te bespreken hoe u AI op een verantwoorde manier kunt integreren in uw bedrijf.