Legal ins & outs van een solide IP strategie

Iedere organisatie heeft te maken met IP, oftewel intellectual property. De naam van een onderneming – zoals de naam INC. bij ons advocatenkantoor – is bijvoorbeeld IP, en die wordt automatisch beschermd door de Handelsnaamwet.

IP is een verzamelnaam voor vele verschillende soorten rechten. Bij de meeste bedrijven is de branding een belangrijk onderdeel van hun IP. Denk daarbij aan het logo, de brand identity en het merk zelf. Voor tech bedrijven is software vaak een van de belangrijkste assets. Welk soort IP relevant is, verschilt per soort onderneming. Soms moet IP geregistreerd worden voor bescherming, soms niet. Met een doordachte en professionele IP strategie, kunnen de company assets goed beschermd worden en dat vergroot de waarde van de onderneming.

Naast de handelsnaam bestaan verschillende soorten IP. Welk soort IP belangrijk is voor een organisatie, verschilt van geval tot geval. Hieronder eerst een lijst met 10 voorbeelden om aan te geven wat er allemaal mogelijk is:

1. Copyright op de broncode van software;
2. Bescherming van knowhow als IP en bedrijfsgeheim;
3. Octrooi of patent op de techniek achter een product of werkwijze;
4. Bescherming van een slogan of tagline;
5. Wereldwijde of Europese bescherming van een brand logo als trademark;
6. Bescherming van data;
7. Het design van een product vastleggen;
8. Auteursrecht op een marketing campagne;
9. Optreden tegen (potentiële) reputatieschade door een post op social media; of
10. Strategisch omgaan met inbreuk op IP, zoals op een bedrijfsnaam

Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Uiteindelijk gaat het erom dat de juiste combinatie van IP wordt vastgelegd en geregistreerd om tot de optimale bescherming te komen. Registreert een bedrijf haar IP niet, of worden er geen stappen genomen om geheimhouding te waarborgen van knowhow, dan is het mogelijk dat de IP haar waarde verliest of dat de onderneming de rechten kwijtraakt. Daarnaast geldt voor iedere soort IP dat de beschermingsomvang en de (potentiële) beschermingsduur anders is. Zo is een octrooi of patent op een technische uitvinding in principe 20 jaar geldig, een recht op design maximaal 25 jaar en kan een trademark (als enige registreerbare IP) onbeperkt verlengd worden.

Waarom het belangrijk is IP te registreren? Het korte antwoord is: omdat daarmee investeringen kunnen worden terugverdiend. Een onderneming die haar IP goed heeft beschermd, is simpelweg meer waard. Als een organisatie ergens in investeert, bijvoorbeeld in de ontwikkeling van een platform, dan is het wenselijk om die investering terug te kunnen verdienen. Een doordachte IP strategie is daarbij onmisbaar. Bestaat het voornemen om investeringen op te halen? Een van de eerste vragen die potentiële investeerders stellen zal zijn: hoe is het geregeld met de IP? Als de onderneming kan laten zien dat hier vanuit een juridisch perspectief over na is gedacht en dit op professionele wijze is vastgelegd, dan vergroot dit de kans op goede afspraken met investeerders. Hoe dan ook, IP is voor iedere organisatie van belang.

Hierna worden de 10 eerdergenoemde voorbeelden nader uitgewerkt.

1. Copyright© op de broncode van software

Bij het copyright oftewel (in het Nederlands) het auteursrecht denken de meeste mensen aan muziek, kunst en literatuur. Dat is logisch: eeuwenlang lag de nadruk van het auteursrecht vooral op deze creatieve uitingen. Tegenwoordig is het spectrum echter veel breder. Ook productvormgeving, social media content, webdesign, software en zelfs digitale kunstvormen zoals NFT’s vallen binnen het bereik van het auteursrecht. Voor ondernemers en innovatieve bedrijven is het daarom belangrijk om goed te begrijpen wat auteursrecht wel – en juist níet – beschermt.

Wat voor IP bescherm je met het auteursrecht©?

De basisregel is dat een werk auteursrechtelijke bescherming geniet als het voldoet aan het zogenoemde oorspronkelijkheidscriterium. Dat betekent dat het resultaat voortkomt uit creatieve keuzes van de maker. Denk aan de copywriter die een unieke tekst schrijft, de kledingontwerper die een onderscheidende collectie tekent, of de programmeur die originele software ontwikkelt.

Het gaat erom dat de maker vrije en creatieve keuzes maakt. Een oplossing die uitsluitend ingegeven is door technische eisen of gebruiksfunctionaliteit, is geen creatieve keuze en valt dus niet onder de bescherming.

Belangrijk om te weten: auteursrecht ontstaat automatisch zodra het werk tot stand komt. Anders dan bij merken of modellen is registratie dus niet nodig. Dit kan een voordeel zijn, maar ook voor onzekerheid zorgen. Want waar ligt precies de grens? Ideeën en concepten zijn niet beschermd; er moet sprake zijn van een concrete uitwerking. Een plan of gedachte alleen is dus onvoldoende.

Auteursrecht IP gemaakt in opdracht of als work product

Een veelvoorkomend misverstand in de praktijk is dat de opdrachtgever automatisch eigenaar wordt van het auteursrecht, simpelweg omdat die organisatie die de opdracht geeft de rekening betaalt. Dat is niet zo. Het auteursrecht ligt in beginsel altijd bij de maker – de designer, de fotograaf of de developer.

Is het de bedoeling dat de auteursrechten op een werk dat speciaal voor uw onderneming wordt gemaakt ook daadwerkelijk bij uw bedrijf komen te liggen? Dan is een schriftelijke afspraak en overdracht van auteursrechten onmisbaar. Dat kan vooraf door een clausule in de samenwerkingsovereenkomst, of achteraf via een akte van overdracht. Bij INC. helpen wij ondernemers regelmatig om dit juridisch goed vast te leggen. Daarmee voorkomt u dat er later discussie ontstaat over wie de rechthebbende is van de software, naast andere discussies die daarover kunnen ontstaan.

Software en auteursrecht©

Software verdient een bijzondere vermelding, want voor software is auteursrecht van groot belang. Zeker met de ontwikkeling van maatwerksoftware gaan vaak forse investeringen gepaard. Het auteursrecht biedt bescherming aan de broncode en het voorbereidend materiaal, zoals functionele ontwerpen en technische documentatie, mits deze voldoende oorspronkelijk zijn. Daarnaast is het mogelijk om de grafische interface van software te beschermen met het auteursrecht.

Let wel: de functionaliteit zelf, de programmeertaal en de onderliggende ideeën vallen niet onder het auteursrecht. Alleen de concrete creatieve uitwerking wordt beschermd. Niet alleen de broncode, maar ook de bij de software behorende documentatie valt daaronder. Daarnaast komt voorbereidend materiaal in bepaalde gevallen voor bescherming in aanmerking, voor zover het mogelijk is om daarmee tot concrete uitwerkingen te komen. Alles wat gebruikt kan worden zonder dat daar nog een developer aan te pas moet komen, valt daar in ieder geval onder. Daarbij kan gedacht worden aan onderzoeksrapporten, tekeningen, uitgeschreven analyses en het functioneel ontwerp en het technisch ontwerp, mits deze voldoende oorspronkelijk zijn.

Waarom dit relevant is?

Voor alle organisaties – van gevestigde innovatieve bedrijven tot startups – is IP en kennis van het auteursrecht cruciaal. Creatieve uitingen en digitale producten vormen vaak de kern van de assets en zijn bepalend voor de waarde van de onderneming. Zonder heldere afspraken loopt u het risico dat de rechten niet bij u liggen, maar bij de maker. Dat is een belangrijke factor bij samenwerkingen of investeringen en kan de waarde van uw bedrijf aanzienlijk beperken.

Bij INC. adviseren wij ondernemers over het beschermen en overdragen van auteursrechten, zowel bij creatieve content als bij technische oplossingen zoals software. Wij zorgen ervoor dat afspraken goed zijn vastgelegd en dat uw onderneming optimaal gebruik kan maken van haar IP.

2. Bescherming van knowhow als IP en bedrijfsgeheim 

Soms is de IP van een bedrijf niet onder te brengen of te beschermen door één van de specifieke intellectuele eigendomsrechten zoals het merkenrecht, het octrooirecht of het auteursrecht. Dat betekent niet dat deze IP geen waarde vertegenwoordigt, integendeel. We hebben het dan over de bescherming van knowhow oftewel het beschermen van bedrijfsgeheimen. Daar hebben we in Nederland een wettelijk kader voor: de Wet bescherming bedrijfsgeheimen. Het beschermen van bedrijfsgeheimen is cruciaal. Bij dit soort vertrouwelijke informatie kan gedacht worden aan strategische plannen, knowhow, bedrijfsprocessen, methoden, recepturen of klantgegevens. Kortom: informatie die niet zomaar met derden gedeeld mag worden. Zeker in onderhandelingen of bij samenwerkingen met potentiële partners kan dit gevoelige informatie zijn.

Een veelgebruikt middel om die informatie te beschermen is de Non-Disclosure Agreement (NDA), oftewel een geheimhoudingsovereenkomst. Steeds meer bedrijven kiezen ervoor om een NDA te sluiten voordat er onderhandelingen plaatsvinden. Dat is niet alleen verstandig, maar vaak ook noodzakelijk om juridische bescherming te kunnen inroepen op grond van de Wet bescherming bedrijfsgeheimen.

Wettelijke bescherming van bedrijfsgeheimen

Naast contractuele bescherming door een NDA, kan vertrouwelijke informatie ook bescherming genieten op grond van de Wet bescherming bedrijfsgeheimen (Wbb). De Wbb biedt bescherming die zeer vergelijkbaar is met de bescherming van intellectuele eigendomsrechten. Om daarvoor in aanmerking te komen gelden echter wel specifieke voorwaarden. De vertrouwelijke informatie van uw onderneming moet namelijk onder meer:

• geheim zijn (niet algemeen bekend of gemakkelijk toegankelijk);
• commerciële waarde hebben omdat deze geheim is; en
• door de onderneming actief worden beschermd met redelijke maatregelen.

Met name dit laatste is belangrijk, want voor deze bescherming is dus noodzakelijk dat aantoonbaar (lees: schriftelijk) goede afspraken worden gemaakt in de commerciële contracten van uw organisatie. Bij alle overeenkomsten en transacties binnen de organisatie moet geheimhouding voldoende gewaarborgd worden, anders komt deze beschermingsmogelijkheid van bedrijfsgeheimen en knowhow in het gedrang. En dat kan dan vervolgens weer effect hebben op de waarde van uw onderneming.

Als wél aan deze voorwaarden is voldaan, kan informatie worden aangemerkt als een bedrijfsgeheim in de zin van de Wbb. Dit biedt juridisch diverse mogelijkheden waarover al tot en met de Hoge Raad is geprocedeerd, zoals:

• het verbieden van gebruik door derden;
• het eisen van staking van het gebruik; en/of
• het opleggen van een dwangsom bij overtreding.

Mocht het tot een conflict of een procedure komen, dan biedt de Wbb ook mogelijkheden om een volledig proceskostenvergoeding te krijgen – net als bij de inbreuk op intellectuele eigendomsrechten.

Het belang van geheimhoudingsclausules

Een bedrijfsgeheim krijgt alleen bescherming als er aantoonbaar maatregelen zijn genomen om het geheim te houden. Het opnemen van geheimhoudingsclausules in contracten en het gebruik van NDA’s zijn daarom onmisbaar.

Zonder dergelijke afspraken loopt een onderneming het risico dat gevoelige informatie niet als beschermd bedrijfsgeheim wordt aangemerkt. Het gevolg kan zijn dat u geen beroep kunt doen op de Wbb, zelfs niet wanneer uw concurrent de informatie gebruikt.

Concrete tips voor ondernemers

Voor ondernemers is het belangrijk om de bescherming van bedrijfsgeheimen structureel te regelen. Denk hierbij aan:

• het standaard gebruiken van NDA’s bij onderhandelingen en samenwerkingen;
• het opnemen van duidelijke geheimhoudingsclausules in contracten;
• interne maatregelen, zoals toegangsbeperkingen en vertrouwelijkheidsverklaringen voor personeel;
• een procedure om op te treden bij inbreuken, bijvoorbeeld via een onthoudingsverklaring of een kort geding.

Hoe INC. kan helpen

Bij INC. begrijpen wij hoe belangrijk het is om knowhow goed te beschermen. We adviseren organisaties over het opstellen en handhaven van NDA’s en geheimhoudingsclausules. Ook helpen wij bij het vastleggen en beschermen van bedrijfsgeheimen onder de Wet bescherming bedrijfsgeheimen. Mocht er sprake zijn van een conflict of inbreuk, dan ondersteunen wij bij het nemen van juridische stappen om uw belangen te beschermen.

3. Octrooi of patent op de techniek achter een product of werkwijze

Octrooirecht: hoe beschermt u technische innovatie?

Het beschermen van technische innovatie is voor innovatieve ondernemingen cruciaal. Het octrooirecht biedt hiervoor de meest directe bescherming. Bij de meeste soorten IP wordt techniek uitgesloten van bescherming, zoals bij het auteursrecht en het modellenrecht. Waar andere intellectuele eigendomsrechten vaak geen ruimte laten vanwege deze zogenoemde techniekexceptie, kan een technische uitvinding via een octrooi wél beschermd worden.

Toch is een octrooi niet altijd de beste route. Soms kan het verstandiger zijn om een innovatief proces of werkwijze als bedrijfsgeheim te beschermen in plaats van deze openbaar te maken in een octrooiaanvraag. Reden hiervoor is met name dat de techniek achter een octrooi na registratie openbaar wordt gemaakt, en dat de beschermingsduur van het octrooi meestal beperkt is tot 20 jaar. Niet iedere technische uitvinding kan binnen die tijd worden terugverdiend, dus daarvoor moet een slimme (octrooi)strategie worden uitgewerkt.

Octrooirecht en het nieuwheidsvereiste

Een belangrijk kenmerk van het octrooirecht is het strenge nieuwheidsvereiste. Een uitvinding moet volledig nieuw zijn en mag niet eerder openbaar zijn gemaakt. Daarom is geheimhouding essentieel zolang de aanvraag niet is ingediend. Wordt de innovatie te vroeg gedeeld, dan kan dit leiden tot verlies van octrooibescherming.

Bedrijfsgeheim als alternatief

Niet elke innovatie leent zich voor bescherming via een octrooi. Soms is het juist verstandiger om een technisch proces geheim te houden. Bijvoorbeeld wanneer:

• het voor derden vrijwel onmogelijk is om te achterhalen welke methode of machine is gebruikt om een product te maken;
• de levensduur van het proces langer is dan de gemiddelde looptijd van een octrooi (20 jaar); en/of
• de kosten en inspanningen voor een octrooiaanvraag niet opwegen tegen de voordelen.

In dergelijke gevallen kan bescherming als bedrijfsgeheim effectiever zijn. Hierbij is het wel noodzakelijk dat de onderneming passende maatregelen treft om de vertrouwelijkheid te waarborgen, zoals NDA’s, geheimhoudingsclausules en interne procedures.

Samenwerkingen & IP

Veel innovaties ontstaan tegenwoordig in samenwerkingsverbanden. Wanneer meerdere partijen betrokken zijn bij de ontwikkeling van een nieuw product of proces, is het essentieel om goede afspraken te maken over intellectuele eigendomsrechten. In dit soort afspraken, die vaak consortium overeenkomsten worden genoemd, moet duidelijk worden vastgelegd welke IP wanneer tot stand is gekomen en (dus) welke IP van welke partij is:

• Background IP: de kennis en rechten die partijen al inbrengen bij aanvang van de samenwerking.
• i: de nieuwe intellectuele eigendom die tijdens de samenwerking wordt ontwikkeld.

Een duidelijke samenwerkingsovereenkomst voorkomt discussies over wie welke rechten bezit en wie welke exploitatiebevoegdheden krijgt. Ook in de verkennende fase, wanneer vertrouwelijke informatie wordt gedeeld maar er nog geen definitieve afspraken zijn, is het verstandig om een NDA (non-disclosure agreement) te gebruiken.

Hoe INC. kan ondersteunen

Bij INC. adviseren wij ondernemers over de strategische bescherming van hun technische innovaties. Wij denken mee over de vraag: octrooi of bedrijfsgeheim? Daarnaast hebben wij nauwe contacten met ervaren octrooigemachtigden die een octrooiaanvraag kunnen indienen en begeleiden.

Ook bij samenwerkingen ondersteunen wij met het opstellen en beoordelen van contracten, waaronder NDA’s en samenwerkingsovereenkomsten. Zo zorgen wij dat de belangen van uw onderneming goed zijn beschermd in iedere innovatieve samenwerking.

4. Bescherming van een slogan of tagline

Het is mogelijk een slogan als zijnde IP te beschermen. Daarvoor moet de slogan dan wel aan bepaalde voorwaarden voldoen. Een goede slogan roept meteen een brand op in gedachten, zonder dat de brand name daadwerkelijk benoemd hoeft te worden.

“Zo, nu eerst een… [brand name]?”

of

“[brand name], what else?”

Een slogan of tagline komt alleen in aanmerking voor auteursrechtelijke bescherming als deze voldoet aan het oorspronkelijkheidscriterium. Dat betekent dat de slagzin:

• een eigen, oorspronkelijk karakter moet hebben;
• voldoende onderscheidend moet zijn van alledaagse of louter beschrijvende teksten; en
• de persoonlijke stempel van de maker moet dragen.

Korte of puur aanprijzende en beschrijvende zinnen, zoals ‘de beste/ goedkoopste/grootste/etc., missen in ieder geval de vereiste oorspronkelijkheid. Maar een originele, creatieve woordspeling of formulering kan wel onder het auteursrecht vallen. De drempel hiervoor is best hoog, want in het voorbeeld van “Zo, nu eerst een… Bavaria” werd auteursrechtelijke bescherming door de rechter afgewezen.

Alternatieve bescherming via merkenrecht

Omdat het auteursrecht voor slogans een hoge drempel kent, kiezen organisaties er regelmatig voor om hun slagzin te beschermen via het merkenrecht. Een slogan kan als woordmerk worden ingeschreven, mits deze voldoende onderscheidend vermogen heeft. Daarmee krijgt de onderneming een krachtig middel om gebruik door concurrenten tegen te gaan. Onderdeel van de services van INC. is dat wij merken kunnen registreren en vastleggen bij het Benelux Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP), het European Intellectual Property Office (EUIPO), of de World Intellectual Property Organization (WIPO).

De kracht van een goede slogan of tagline is evident en niet te onderschatten. Wat veel organisaties niet weten, is dat hier in Nederland naast de bekendere intellectuele eigendomsrechten (trademarks en copyright) ook nog een hele bijzondere manier bescherming voor mogelijk is. Slogans en taglines kunnen namelijk niet alleen door het auteursrecht of het merkenrecht beschermd worden, maar ook door registratie in het zogenaamde slagzinnenregister.

5. Wereldwijde of Europese bescherming van een brand logo als trademark® 

Het merkenrecht is een belangrijk onderdeel van een solide IP-strategie, niet in de laatste plaats om dat een merkrecht het enige IP recht is dat oneindig verlengd kan worden en dus daadwerkelijk voor altijd kan blijven bestaan. Investeringen in het opbouwen van een sterk merk, blijven dus potentieel tot in het oneindige bijdragen aan de waarde van de onderneming. Een sterke brand identity is dan ook onmisbaar voor een ambitieus bedrijf.

Een brand begint met een naam en een logo: hét visuele anker van de onderneming dat een hoofdrol speelt als het op herkenbaarheid en reputatie aankomt. Denk aan het rode driehoekje van Levi’s, het groene embleem van Starbucks of het gestileerde vogeltje van Twitter/X. Deze logo’s zijn – naast de namen van deze bedrijven – juridisch beschermd via het merkenrecht.

Wat het merkenrecht uniek maakt, is dat een merk onbeperkt kan worden verlengd. Anders dan bijvoorbeeld een octrooi, auteursrecht of modelrecht, kan uw merk – mits tijdig vernieuwd – voor altijd blijven bestaan. Daarmee vertegenwoordigt een merkregistratie een blijvende waarde voor uw onderneming.

Waarom registratie als trademark® noodzakelijk is

Om exclusieve rechten op een logo te verkrijgen, is registratie vereist. In het merkenrecht geldt namelijk: wie het eerst komt, wie het eerst maalt (te kwader trouw registraties daargelaten). Zonder merkregistratie kan een ander bedrijf het logo (of een logo dat daar veel op lijkt) eerder registreren. Dan is het logo niet meer beschikbaar voor registratie en een bedrijf met een oudere merkregistratie kan uw bedrijf dan zelfs het gebruik ervan verbieden. Zeker voor startups of bij nieuwe concepten en producten is het belangrijk om zo snel mogelijk tot registratie over te gaan. Met een geldige registratie bij het relevante merkenbureau krijgt de onderneming een monopolie op het gebruik van uw logo voor de geregistreerde producten en diensten.

Belangrijke aandachtspunten bij branding

Beschrijvende aanduidingen zoals “Green Energy” voor energieproducten of “The Cycling Club” voor diensten op het gebied van fietsen, komen niet in aanmerking. Marketing agency’s besteden vaak weinig aandacht aan dit aspect bij het ontwerpen van een brand identity, en bedenken geregeld nieuwe merken waaruit juist direct of indirect blijkt wat voor diensten of producten de onderneming aanbiedt. Op het gebied van IP biedt dat weinig beschermingsmogelijkheden. Een trademark moet onderscheidend vermogen hebben. Het mag niet uitsluitend beschrijven wat een bedrijf aanbiedt, maar moet creativiteit of eigenheid uitstralen. Het merk moet geschikt zijn om als merk gebruikt te worden. Met andere woorden: eindgebruikers moeten het merk ook daadwerkelijk als merk herkennen.

Wat kan als brand® geregistreerd worden?

Veel ondernemers denken bij merkregistratie alleen aan een bedrijfsnaam of een logo. In werkelijkheid biedt het merkenrecht veel meer mogelijkheden. Voorbeelden zijn:

• Kleurencombinaties (zoals het turquoise van Tiffany & Co.);
• Klankmerken (denk aan het herkenbare jingle-geluid van Intel);
• Slogans (bijvoorbeeld L’Oréal’s “Because you’re worth it”);
• Verpakkingsvormen (zoals de Toblerone-reep of het Absolut Vodka-flesje).

Een logo vormt echter in de praktijk vaak de kern, omdat dit direct zichtbaar is en bijdraagt aan merkidentiteit.

Regionale verschillen: Benelux, Europa of wereldwijd

In het merkenrecht geldt dat een ouder merk voor een jonger merk gaat, én dat een bedrijf alleen bescherming krijgt voor het territorium waar het merk voor wordt geregistreerd. Dat begint meestal in de Benelux of in Europa, en kan vervolgens internationaal uitgebreid worden. Heeft u zich wel eens afgevraagd waarom wij in Nederland wél de grote ketens McDonald’s en Burger King kennen, maar niet het in de United States minstens zo bekende ‘Wendy’s’? Het antwoord hierop is een ouder merk uit de Benelux. In Goes (Zeeland) bevindt zich namelijk een snackbar die ‘Wendy’s’ heet en Wendy’s ook als merk heeft geregistreerd. Die merkregistratie zorgt er al jaren voor het Amerikaanse Wendy’s haar merk niet kan registreren in de Benelux. Dit is illustratief voor de bescherming die een merk kan bieden en hoe belangrijk een slimme IP-strategie is – ook bij de registratie van merkrechten.

Waar u uw merk het beste registreert, hangt af van de geografische scope van de activiteiten van de onderneming, nu en in de aankomende 5 jaar.

• Benelux (BOIP): deze registratie is geschikt voor ondernemingen die zich primair richten op Nederland, België en Luxemburg. Vaak is het de eerste stap voor startups.
• Europa (EUIPO): met één inschrijving verkrijgt u bescherming in alle lidstaten van de Europese Unie. Dit is ideaal voor ondernemingen die (snel) internationaal willen groeien binnen Europa. Daarbij geldt wel dat een Europese registratie meer risico’s met zich meebrengt dan een registratie in de Benelux, omdat het territorium – en daarmee ook het aantal bestaande, oudere merken – vele malen groter is.
• Internationaal (WIPO): via de WIPO kan uw merk in meerdere landen buiten de EU worden geregistreerd, bijvoorbeeld in de VS, China of Australië. U bepaalt zelf in welke landen u bescherming aanvraagt. De internationale uitbreiding kan ook pas in een later stadium plaatsvinden.

Een merkinschrijving geldt telkens voor 10 jaar en kan onbeperkt worden verlengd.

Handhaving en bescherming van uw logo

Een merkregistratie krijgt pas waarde als u uw rechten ook actief handhaaft. Dat kan op verschillende manieren:

• Oppositieprocedure: als een concurrent bijvoorbeeld een merk probeert in te schrijven dat te veel lijkt op het merk van uw bedrijf, dan kunt is het mogelijk om bezwaar maken nog vóórdat de registratie definitief wordt afgerond. Hierbij is het belangrijk om een merkbewakingsabonnement af te sluiten, zodat het merkenbureau u kan informeren over mogelijk conflicterende nieuwe merkregistraties. Deze service bieden we bij INC. ook aan. Dit voorkomt verwatering van uw merk.
• Handhaving na inschrijving: Is een jonger merk tóch ingeschreven, dan kunt u optreden als sprake is van verwarringsgevaar – auditief, visueel of begripsmatig. Dit kan in eerste instantie buitengerechtelijk, en indien nodig via de rechter.

Zo beschermt u niet alleen uw logo, maar ook de opgebouwde goodwill en waarde van uw onderneming.

Strategisch trademark® advies

Een goede merkstrategie houdt rekening met de huidige én toekomstige activiteiten van uw onderneming. Stel dat u nu alleen actief bent in de Benelux, maar over enkele jaren de stap naar Duitsland of Frankrijk wilt maken. Dan kan het slim zijn om nu al een Europese registratie te overwegen. Ook is het van belang om in contracten met ontwerpers of bureaus vast te leggen dat de rechten op uw logo daadwerkelijk bij uw onderneming terechtkomen.

Een logo is meer dan een visueel visitekaartje: het is een juridisch waardevol asset. Door uw merk tijdig en op de juiste wijze te registreren – in de Benelux, in heel Europa of wereldwijd – verzekert u zich van exclusieve rechten en duurzame bescherming. Daarmee legt u een stevige basis voor de verdere groei en internationale expansie van uw onderneming. 

6. Bescherming van (een verzameling) data

Veel van de ondernemingen die INC. adviseert, werken data gedreven. In de digitale economie zijn data en gegevensverzamelingen van onschatbare waarde. Bedrijven investeren vaak aanzienlijk in het verzamelen, ordenen en beschikbaar stellen van informatie. Maar hoe zorgt een organisatie ervoor dat de IP op data ook goed beschermd worden? Daarvoor kan het databankenrecht een uitkomst zijn, dat is vastgelegd in de Databankenwet.

Wat beschermt het databankenrecht wel en niet?

Eigendom van ‘data’ op zichzelf is niet mogelijk (nog even los van de theoretische discussie of de juridische figuur van ‘eigendom’ überhaupt mogelijk is bij data, wat waarschijnlijk niet het geval is). Een enkel gegeven of een kleine verzameling algemene gegevens – bijvoorbeeld de temperatuur op enkele dagen, enkele postcodes of uitslagen van een paar wedstrijden – zijn vrij om door iedereen te gebruiken. Het databankenrecht richt zich niet op individuele gegevens of kleine verzamelingen gegevens, maar op de structuur en organisatie van een gegevensverzameling die tot stand is gekomen door substantiële investeringen.

Om een voorbeeld te geven: een lijst met openbare telefoonnummers is op zichzelf niet beschermd, maar een zorgvuldig samengestelde database met gestructureerde contactgegevens, waaraan tijd, geld en expertise is besteed, kan wél beschermd zijn.

Twee routes van IP bescherming

Voor een databank kunnen twee afzonderlijke soorten IP een rol spelen: het auteursrecht (vastgelegd in de Auteurswet) en het databankenrecht (vastgelegd in de Databankenwet). Als de databank door de keuze of ordening van de gegevens een eigen, creatieve schepping vormt, kan zij auteursrechtelijke bescherming genieten. Als sprake is van een substantiële investering in het vergaren, controleren of presenteren van de gegevens, dan ontstaat een aanvullend recht: het sui generis databankenrecht.

Deze dubbele bescherming kan in sommige gevallen naast elkaar bestaan.

Rechten van de producent

De producent van de databank is degene die het risico van de investering draagt. Deze producent krijgt exclusieve rechten en kan zich verzetten tegen het opvragen of hergebruiken van substantiële delen van de databank en het systematisch en herhaald opvragen van kleine delen die in feite neerkomen op het reproduceren van (een groot deel van) de databank.

Hiermee kan worden voorkomen dat derden zonder toestemming de kern van de gegevensverzameling exploiteren.

Waarom databankenrecht belangrijk is voor bedrijven

Het databankenrecht biedt ondernemingen de mogelijkheid hun investering in data te beschermen, zonder dat daarvoor geheimhouding nodig is. Maar hoewel het databankenrecht waardevolle bescherming biedt, spelen commerciële contracten in de praktijk een even grote rol. Door in overeenkomsten vast te leggen wie rechthebbende is, onder welke voorwaarden data gedeeld mag worden en welke beperkingen gelden, kunnen geschillen over gebruik en eigendom grotendeels worden voorkomen. Ook privacy is daarbij vanzelfsprekend een belangrijk onderwerp.

Het databankenrecht vormt een belangrijke aanvulling op het auteursrecht. Het geeft producenten van databanken de mogelijkheid hun investering te beschermen en exclusieve zeggenschap te behouden over het gebruik van hun gegevensverzamelingen. Voor ondernemingen die intensief met data werken, is het van groot belang om zowel de juridische bescherming via de Databankenwet als contractuele afspraken goed te regelen.

7. Het design van een product vastleggen

Ook design kun je beschermen als IP. Een succesvol ontwerp zoals de iconische Eames loungechair en ottoman combinatie kan een enorme waarde vertegenwoordigen, maar dan is het wel handig als dit ook goed is vastgelegd. Designklassiekers zijn bijvoorbeeld de Porsche 911, de triptrapstoel of de Senz stormparaplu. Het ontwerp van een product kan doorslaggevend zijn voor de keuze van de consument. Het tekeningen- en modellenrecht biedt bescherming voor deze uiterlijke vormgeving en is daarmee een belangrijk instrument om creatieve investeringen veilig te stellen.

Wat is een model?

Volgens de Europese wetgeving is een model de verschijningsvorm van een voortbrengsel of een deel daarvan. Het gaat om kenmerken zoals: lijnen en omtrek, kleuren en vorm, textuur en materiaalgebruik en versieringen of decoratieve elementen. Een modelrecht beschermt dus het uiterlijk, niet de technische werking. Voor technische innovaties is het octrooirecht of de Wet bescherming bedrijfsgeheimen de aangewezen route voor bescherming.

Ingeschreven en niet-ingeschreven modelrechten

Een model kan bescherming genieten op twee manieren: i) als ingeschreven modelrecht door een registratie bij het EUIPO (voor de Europese Unie) of ii) als niet-ingeschreven gemeenschapsmodel. Bescherming van een geregistreerd model kan tot maximaal 25 jaar, mits het model elke vijf jaar wordt vernieuwd. Een niet-ingeschreven modelrecht ontstaat automatisch en gratis bij de eerste openbaarmaking van het model in de EU. De beschermingsduur is dan 3 jaar. Dit laatste regime is vooral interessant voor sectoren zoals de mode- en textielindustrie, waar jaarlijks grote aantallen ontwerpen met een korte levensduur op de markt komen.

Voor beide beschermingsvormen geldt dat een model alleen bescherming krijgt als het voldoet aan twee eisen:

• Nieuwheid: het model mag nog niet eerder openbaar zijn gemaakt.
• Eigen karakter: de totaalindruk moet verschillen van bestaande modellen.

Het belang van strategische bescherming

De keuze tussen een ingeschreven of niet-ingeschreven modelrecht hangt af van de strategie van uw onderneming. Produceert u tijdelijke collecties met een korte levenscyclus? Dan kan het niet-ingeschreven modelrecht volstaan. Investeert u in een iconisch design dat langere tijd commercieel relevant blijft? Dan is registratie van het design sterk aan te raden. Bij een ingeschreven model kan bovendien veel steviger worden opgetreden tegen namaakproducten.

Het tekeningen- en modellenrecht biedt ontwerpers en bedrijven de mogelijkheid hun creatieve productvormgeving te beschermen. Door tijdig te registreren en goed te beoordelen welke ontwerpen bescherming verdienen, kunt u uw IP op design optimaal benutten.

Auteursrecht op een marketing campagne

Marketing kan veel waarde toevoegen aan de IP van uw onderneming. Het is wel belangrijk om hier goede afspraken over te maken met de ontwerpers of een agency. Vaak vinden ontwerpers, zeker als die op opdrachtbasis worden ingeschakeld, dat zij bepaalde rechten behouden op de output en dat je de ontwerpen dus ook niet zomaar kunt aanpassen of hergebruiken voor andere doeleinden of bijvoorbeeld een gelieerde vennootschap. Het auteursrecht speelt hierin een belangrijke rol

Automatische bescherming

Het auteursrecht ontstaat automatisch op het moment dat een werk wordt gecreëerd. Er is geen registratie vereist. Dat is enerzijds handig, maar het zorgt ook dat vaak onduidelijk is wat precies beschermd wordt. Ideeën voor een campagne vallen bijvoorbeeld buiten de bescherming; pas bij een uitgewerkte creatie, zoals fotografie, designs of teksten, ontstaat auteursrechtelijke bescherming.

Wie is de rechthebbende?

Een veel voorkomende misvatting is dat de opdrachtgever automatisch de auteursrechten bezit, simpelweg omdat die onderneming de opdracht geeft en de factuur betaalt. In werkelijkheid berusten de rechten bij de maker: dat kan de copywriter, grafisch ontwerper, fotograaf of videoproducent zijn. Als uw bedrijf de auteursrechten verwerven, dan moet dit schriftelijk worden vastgelegd. Die vastlegging moet voldoen aan de vereisten die gelden voor een overdrachtsakte voor IP.

Heeft de onderneming dit (nog) niet goed vastgelegd? Geen probleem – dit zien we heel vaak – meestal is dit achteraf goed te repareren, maar het moet wel gebeuren.

Daarbij moet goed gekeken worden naar de keten van rechthebbenden. Het auteursrecht begint bij de maker, en dat is normaal gesproken een persoon. Vaak zien we dat die persoon ooit begonnen is vanuit een eenmanszaak of een vennootschap onder firma, waarna de onderneming is ingebracht in de B.V. met die persoon als één van de founders. En inmiddels is dat dan al jaren geleden. Het is afhankelijk van de inbrengbeschrijving of de IP ook mee over is gegaan naar de B.V., of dat de IP per ongeluk is achtergebleven bij de maker. Auteursrechten moeten dan expliciet benoemd worden, anders is het onvoldoende bepaald en loop je het risico op discussies. Niet alleen met de founder, maar ook met derden. In de regel is de strategie van een bedrijf dat inbreuk maakt op auteursrechten namelijk om ter discussie te stellen dat degene die het auteursrecht inroept, ook rechthebbende is.

De advocaten van INC. hebben veel ervaring met de transacties en complexe trajecten in een onderneming waar dit soort onderwerpen spelen. Wij kunnen daarop anticiperen en zorgen dat het geen issue wordt in de situaties die er echt toe doen voor een onderneming. 

Optreden tegen (potentiële) reputatieschade door een post op social media

Stel: op een groot nieuwsplatform en/of andere social media verschijnt een artikel vol onwaarheden over uw bedrijf. De reputatieschade kan enorm zijn. In zulke situaties biedt het mediarecht aanknopingspunten om op te treden.

Vrijheid van meningsuiting vs. bescherming van reputatie

In het mediarecht draait het vaak om de afweging tussen de vrijheid van meningsuiting en de gevolgen van een publicatie voor de betrokken persoon of onderneming. Onrechtmatige publicaties kunnen zowel vooraf worden tegengehouden – door een verbod te vorderen – als achteraf worden bestreden, bijvoorbeeld door verwijdering of rectificatie te eisen.

Ook hier is de strategie weer van levensbelang voor de onderneming. Als meteen (te) hard wordt opgetreden tegen een kleiner bedrijf, dan kan die reactie de schade alleen maar erger maken. De advocaten van INC. kijken vooruit en kunnen goed inschatten wat voor aanpak het beste werkt. En dat is niet altijd ‘de juridische’ route.

Portretecht

Een bijzonder onderdeel van het mediarecht is het portretrecht, dat deel uitmaakt van het auteursrecht. Bekend zijn de rechtszaken van Max Verstappen tegen Picnic, die dit onderwerp breed onder de aandacht brachten.

Een portret mag in principe openbaar gemaakt worden, tenzij de geportretteerde een redelijk belang heeft om zich daartegen te verzetten. Zo’n belang kan zijn:

• bescherming van de privacy (AVG);
• schade aan de reputatie; of
• een commercieel belang, bijvoorbeeld wanneer een portret voor reclame wordt gebruikt.

De rechter maakt uiteindelijk een belangenafweging tussen de gebruiker van het portret en de geportretteerde. Bij gebruik van een foto of video in een post waarbij iemand herkenbaar te zien is, kan het portretrecht mogelijkheden bieden om in actie te komen en (verdere) reputatieschade te voorkomen.

Wordt uw bedrijf onterecht in een kwaad daglicht gezet of wordt een portret zonder toestemming gebruikt? Snel handelen is cruciaal. De juiste strategie kan verdere schade beperken en soms zelfs voorkomen. 

Strategisch omgaan met een inbreuk op IP, zoals op de bedrijfsnaam 

Stel, uw onderneming ontwikkelt al meer dan 15 jaar duurzame verpakkingen voor diverse voedingsmiddelen. Dan start een nieuw bedrijf een platform waarop vraag en aanbod van recyclebare verpakkingsmaterialen bij elkaar wordt gebracht. Het is duidelijk dat kosten noch moeite zijn gespaard. Je kunt geen boodschappen meer doen, geen bushokje meer voorbijlopen en geen radio meer luisteren zonder te worden geconfronteerd met het logo van The Packaging Platform® (een geregistreerd beeldmerk).

Bedrijfsnaam vs. registered trademark

Wat je altijd als eerste moet doen, is het bewijs veiligstellen voordat contact wordt gelegd met de partij die inbreuk maakt. Maak ‘print screens’ van ieder gebruik op internet, maak een dossier van inkomende telefoongesprekken/post/mails die verwarring kunnen aantonen, laat een werknemer de concurrent bellen om te checken of het merk als bedrijfsnaam gebruikt wordt bij het beantwoorden van de telefoon, raadpleeg de kamer van koophandel/SIDN/het merkenregister en onderzoek of de concurrent bekend is of kon zijn met jouw bedrijfsnaam (bijvoorbeeld wegens aanwezigheid bij hetzelfde congres). Het zou niet de eerste keer zijn dat een inbreukmaker snel zijn sporen uitwist op het moment van confrontatie met een bedrijf met een oudere handelsnaam (en dus de betere IP positie).

Een handelsnaamrecht ontstaat zonder registratie, simpelweg door het gebruik van een bedrijfsnaam. Met dat recht kunnen bedrijven in veel gevallen zorgen dat de concurrent haar jongere merk niet meer als bedrijfsnaam kan gebruiken. Het komt merkwaardig genoeg nog vaak voor dat merkenbureaus wel uitgebreid onderzoek doen naar bestaande merken, maar niet of nauwelijks naar bestaande handelsnamen. En dat terwijl een bedrijf met een oudere handelsnaam ook zonder merkregistratie vaak de betere papieren heeft. Volgens de Handelsnaamwet kan een oudere handelsnaam onder omstandigheden bescherming bieden tegenover een jonger merk. Het is dan wel noodzakelijk aan te tonen dat de handelsnaam daadwerkelijk en structureel in het economisch verkeer werd gebruikt.

Denk goed na over een slimme strategie

Meteen hoog van de toren blazen met een brief van een advocaat is vaak juist niet de beste route. Misschien is de inbreukmaker zich van geen kwaad bewust en direct bereid om voldoende afstand te nemen van de bedrijfsnaam. Als een concurrent via social media een kopie van jouw sommatiebrief deelt met daarboven de tekst “Is dit nou echt hoe we als twee duurzame en impact gedreven ondernemingen met elkaar om moeten gaan? We hadden ook eerst koffie kunnen drinken voordat je een advocaat op ons afstuurde…”, dan kan dat zeer schadelijk zijn. Het bereiken van een oplossing in overleg is meestal goed mogelijk is in dit soort gevallen, maar dan moet je het wel sympathiek en handig aanpakken.

Waarschijnlijk ‘wint’ de oudere bedrijfsnaam deze discussie uiteindelijk. Die juridische puzzel gecombineerd met de juiste strategie is iets waar de advocaten van INC. uw onderneming heel goed bij kunnen helpen.